De vertegenwoordigende parlementaire democratie staat voor Actief niet ter discussie. Hij kan echter, in Amersfoort en elders, wel beter.

Transparantie en vertrouwelijkheid
Wij zijn voorstander van maximale openheid. In Amersfoort wordt, volgens ons, veel te vaak vertrouwelijkheid opgelegd en achteraf door de gemeenteraad gesanctioneerd.
Zo terughoudend als het gemeentebestuur is met informatie naar zichzelf, zo royaal is het soms met informatie over burgers; er zijn verschillende datalekken geweest, en je krijgt van buiten niet de indruk dat het besef van privacy erg diep in het apparaat is ingedaald.
Belangrijker misschien is dat in Amersfoort nog altijd niet wordt begrepen dat de privacywetgeving betekent: de overheid heeft geen grammetje informatie meer dan hij absoluut nodig heeft, geen seconde te lang, en nooit buiten medeweten van de burger waarvoor die informatie er is.

Het besturen
Het besturen van een gemeente is een stuk ingewikkelder dan twintig of dertig jaar geleden. Actief zou voorstander zijn van een veel modernere aanpak van onze vertegenwoordigende democratie; de mogelijkheid van tussentijdse verkiezingen bijvoorbeeld, omdat colleges kunnen vallen en de raad dan ontbonden wordt, zoals dat landelijk ook gebeurt.
Landelijke wetten maken dat nog steeds onmogelijk. De enige vorm van directe democratie die we momenteel kennen is het referendum. In Amersfoort is het houden van een referendum zo moeilijk mogelijk gemaakt. Dat moet veranderen.

Andere versterkingen van het openbaar bestuur betreffen het functioneren van de gemeenteraad. Actief vindt dat de raad zijn potentiële machtsmiddelen veel beter moet gebruiken: raadsonderzoek en raadsenquête. De raad zou een eigen onderzoeksfonds moeten krijgen, dat kan worden ingezet om geheel onafhankelijk zaken uit te laten zoeken, afgezien van de specifieke en wettelijk geregelde functie van de rekenkamer.
Op ons aandringen heeft de raad één keer gebruik gemaakt van het middel “rapporteren” in plaats van passief af te wachten of er misschien door iemand ingesproken zal worden. Dat moet vaker gebeuren.
Voor deze en andere zaken zal de raadsgriffie versterkt moeten worden.

Ambtenarenapparaat
Het dagelijkse bestuur van een gemeente gebeurt niet door het college, maar door de ambtenaren, onder toezicht van en aangestuurd door het college. Ambtenaren beslissen niet over de antwoorden, maar zij stellen wel de vragen en vatten de antwoorden samen. Om al die redenen zijn ambtenaren zo cruciaal, dat wij het niet aanvaardbaar vinden dat zij los staan van de stad. Onzes inziens moet de regel zijn dat de ambtelijke top(pen) in de stad of hooguit de aangrenzende gemeenten wonen. Alleen tijdelijk, of in uitzonderlijke omstandigheden, kan daarvan worden afgeweken.
Er is ooit gekozen voor een zo klein mogelijk aantal ambtenaren: er zou een “flexibele schil” moeten komen rond de vaste staf. Op die manier zou Amersfoort altijd helemaal up to date zijn, niet vastroesten en goedkoper zijn. Een onzinnige gedachte; de “flexibele schil” is duurder dan eigen ambtenaren geweest zouden zijn, het “up to date” zijn zit helemaal bij externe bureaus e.d. (de expertise van onze ambtenaren wordt zo werkend niet op peil gehouden; zij worden als het ware eerder ‘dommer’ dan ‘slimmer’ gemaakt en de externen het omgekeerde), het apparaat is zo sterk op externen aangewezen dat het juist minder flexibel is geworden, niet méér.
De kwaliteit van het Amersfoortse ambtelijk apparaat is door dit alles niet toe-, maar afgenomen. Actief wil dan ook deze gedachte schrappen. Natuurlijk mogen externen ingehuurd worden waar dat incidenteel beter uit komt, maar zodra er ook maar een zweem van “structureel” aan zit, moet er een vaste plek worden gevormd, bijvoorbeeld door de externe een vaste baan aan te bieden. Wij zijn voorstander van “arbeidspools” samen met andere gemeenten in bijvoorbeeld de Regio, om expertise in eigen bezit te hebben zonder de bijbehorende hoge rekening.

Stadhuis
Wij zijn tegen de renovatie van het stadhuis. In de huidige vorm is het hele concept “stadhuis” achterhaald. De renovatie zal voorspelbaar veel duurder worden en een onbevredigend eindresultaat hebben.
Wij willen dat het stadhuis gesplitst wordt in:

  • een deel voor openbare vergaderingen, van de raad en commissies; voornamelijk enkele zalen dus
  • loketten voor burgers, voor de vele zaken die zij met de gemeente moeten doen
  • een stadskantoor voor ambtenaren en college plus griffie en fracties

Die drie delen moeten elk de meest praktische plaats krijgen; bijvoorbeeld het eerste deel in de voormalige KAdE-ruimte in het RCE-gebouw, de tweede in een winkelstraat of bij het station, de derde in een van de vele leegstaande kantoren in Amersfoort, op huurbasis. Het huidige stadhuis kan een boeiende bestemming krijgen als Museum Amersfoort, met het huidige stadhuisplein als Amersfoortse Place Beaubourg; de looproute vanaf het station krijgt dan tenminste een aantrekkelijk eindpunt in de binnenstad. Of het kan gesloopt worden voor woningbouw.

De buitenwereld
De meerderheid in de raad koketteert graag met de term “samen”, als het wil zeggen hoe iets door de gemeente moet worden uitgevoerd. Maar dan moet je wel weten wat de bevolking wil; de traditionele ledenpartijen zijn daar veel te zwak voor geworden en het enige voorhanden alternatief zijn adviesorganen.
Toch heeft de gemeente nog maar weinig over van de adviesorganen die er vroeger veel waren, en dat weinige wordt zwak ondersteund – de leden worden bovendien voor hun vrijwilligerswerk bijzonder slecht vergoed. Dat moet beter.
Actief vindt dat er op verschillende terreinen behoefte is aan permanente adviesorganen. Voor de implementatie van het VN-verdrag over de rechten van mensen met beperkingen moet er een flexibel advies- en inspraakorgaan komen. De Adviesraad Sociaal Domein moet veel meer op net zo’n manier gaan werken, en dus veel minder in de beslotenheid. In de culturele sector willen wij een 21e-eeuwse versie van een Culturele Raad. Alle adviesorganen moeten, naast hun primaire werk voor het college, periodiek contact hebben met de raad.

Actief maakt zich grote zorgen over het bijna geheel verdwenen zijn van communicatiemedia met de Amersfoortse bevolking; de eigen krant stelt niets meer voor, de huis-aan-huisbladen hebben een heel beperkte functie. Een actieve strategie op de sociale media ontbreekt; de gemeente doet alleen een en ander aan voorlichting, maar de sociale media moeten het hebben van communicatie – tweezijdig en meervoudig dus.
Wij willen een veel actiever mediabeleid. Allereerst moet er meer steun komen voor de lokale omroep, in zowel geld als benadering. Ten tweede moet de gemeente de totstandkoming van een digitaal opiniërend magazine stimuleren, bijvoorbeeld door meerjarig abonnementen te kopen voor de raadsleden en de bovenste lagen van het apparaat. Ten derde moeten er platforms komen waarop actief gediscussieerd kan worden met ambtenaren, die dan ook uit de anonimiteit moeten kunnen treden.

Gemeentefinanciën en belastingen
In het geheel van de lasten die gezinnen moeten opbrengen nemen de gemeentelijke belastingen maar een kleine plaats in; gemeentebelastingen verlagen is dan ook alleen maar leuk voor de bühne: het levert de mensen heel weinig op. Omgekeerd kost het de mensen in Amersfoort niet zo veel als de belastingen op het gemiddelde voor onze stedengrootte wordt gehouden – Amersfoort zit daar notoir onder, met alle gevolgen van dien voor de zaken die in ons land vooral gemeentelijk moeten worden betaald: welzijn, groen, sport, cultuur, een belangrijk stuk van de zorg.
Wij willen dat de Amersfoortse OZB op zo’n niveau of desnoods iets daarboven gehandhaafd wordt. Wij zijn tegen ‘doelbelastingen’, zoals het “groene tientje”. Zodra het Rijk eventueel nieuwe belastingen mogelijk maakt, moet Amersfoort daar actief op inspringen. Het bestaande ruimhartige kwijtschelden van belastingen voor de minima moet gehandhaafd blijven.